Houtarchitectuurprijs
Voor de categorie Houtarchitectuurprijs werd het hoogste aantal inzendingen in haar achtjarige geschiedenis ingestuurd; maar liefst vijfentachtig projecten. Deze categorie geldt voor bouwprojecten die de toepassingsmogelijkheden en eigenschappen van hout optimaal tot hun recht laten komen.

De deskundige jury beoordeelde de inzendingen allereerst op bewezen esthetische en constructieve kwaliteiten en daarnaast - vanuit het maatschappelijke belang - besef van duurzaamheid en levensduur aspecten. Verdere eisen werden gesteld aan functionaliteit, consistentie in ontwerp en uitvoering, en detaillering. De inschrijvingen tonen aan dat hout een stevige en gewaardeerde positie verworven heeft bij architecten, bouwers én particulier, als volwassen, milieuvriendelijk, innovatief, constructief en flexibel materiaal. De esthetische kanten waren altijd al boven iedere kritiek verheven.

De inzendingen die dit jaar werden ontvangen besloegen een zeer divers palet aan houttoepassingen. Niet alleen waren er grote verschillen in aard, plaats en wijze van toepassing, ook in de kwaliteit (esthetisch en technisch), kwantiteit en complexiteit van de houttoepassingen.
Verdeeld over de subcategorieën ontstaat het volgende beeld: Woningbouw (27), Utiliteitsbouw (25), Restauratie/renovatie (7) en Overige (26). Het aantal echte restauratie - of renovatieprojecten binnen de gelijknamige categorie was beperkt en betrof veelal verbouwingen. Vanuit de vier categorieën, stelde deskundigen na rijp beraad een Top 10 samen, waaruit uiteindelijk vier nominaties werden geselecteerd.

De jury bestond uit: voorzitter Liesbeth van de Pol, directeur Dok architecten te Amsterdam en aantredend Rijksbouwmeester, Universitair hoofddocent Jan-Willem van de Kuilen, TU Delft, faculteit Civiele Techniek, Tanja Buijs-Vitkova, projectarchitect Architectenburo Ir. Rudy Uytenhaak te Amsterdam, en Kees de Vries, hoofdredacteur Het Houtblad. Als secretaris fungeerde Eric D. de Munck, teamleider houtpromotie en voorlichting Centrum Hout.

Na alle inzendingen te hebben besproken en diverse stem- en discussierondes kwam de jury tot een Top 10 van meest aansprekende projecten. Na rijp beraad koos de jury hieruit drie prijswinnaars en een eervolle vermelding. Een van de projecten bleek met kop en schouders uit te steken boven de andere. De overige twee waren dusdanig aan elkaar gewaagd, dat een gedeelde tweede plaats voor beide inzendingen de enige juiste beslissing bleek te zijn. De winnaars zijn op 24 april 2008, tijdens het Nationaal Houtcongres in de Philharmonie te Haarlem, bekendgemaakt en gehuldigd.

Eerste prijs
De Kamers Amersfoort-Vathorst
Kortenie & Stuhlmacher Architecten te Rotterdam

Het cultuurhuis ‘De kamers’ is een voorziening voor rust, expressie, inspiratie en ontmoetingen in de Vinex-wijk Vathorst te Amersfoort. Het bestaat uit een ‘eetkamer’, een ‘filmkamer’ en een “studeerkamer” en biedt ruimte aan uiteenlopende voorstellingen, cursussen, feesten en binnen- en buitenactiviteiten. Het gebouw biedt onderdak aan verschillende kleinschalige activiteiten in een wij in wording en groeit in de toekomst met hen mee.
Het project bestaat uit een aantal los aan en op elkaar geschakelde kubusvorminge volumes, met elk één of twee kamers, waarbij materiaal, kleur en verlichting consistent door het hele gebouw zijn doorgevoerd, terwijl de ruimtelijke verhoudingen en daglicht behandeling per kamer verschillen.
Voor de constructie van het gebouw zijn twee houtbouwsystemen toegepast: Lenotec (massief verlijmde panelen) voor de wanden, en Lignatur (houten kanaalplaten) voor de vloeren. Binnen zijn de constructieve materialen overal in het zicht gelaten, de houten plafonds geperforeerd (akoestiek) en lambriseringen op verschillende hoogtes benadrukken niet alleen het karakter, maar beschermen ook het onbehandelde hout in de verschillende kamers. De massief houten wandpanelen zijn aan de buitenzijde voorzien van thermisch gemodificeerd naaldhout. De plint van cementgebonden plaatmateriaal die als een band om het gebouw is getrokken heeft een bijzondere functie gekregen.
Door de losse compositie van verschillende van verschillende volumes ontstaan er aan de buitenkant van het gebouw half omsloten buitenruimten. Grote schuifdeuren fungeren als natuurlijke en uitnodigende overgang tussen tuin- en huiskamers.

De jury was onder de indruk van de wijze waarop materiaal, dimensie, vorm en kleur op eenvoudige maar geraffineerde wijze samensmelten tot één geheel. Het ontwerp en uitvoering van dit drielaags utiliteitsgebouw zijn consistent en er is diepgaand nagedacht over duurzaamheid en levensduur; materiaalkeuze, aanpasbaarheid, prefabricage, mogelijkheid tot volledige demontage, verduurzaming en bescherming waar nodig. In dit project vormt hout een esthetische en constructieve eenheid. De combinatie van hout en installaties staan verder borg voor een gezond binnenklimaat. Het kleurgebruik binnen en buiten is sober, doch effectief en oogstrelend. De gebruiker wordt uitdrukkelijk uitgedaagd in het project te participeren, met als voorbeeld de kunstzinnige beschildering van de graffitiplint. De conclusie van de jury luidde dan ook: ‘Aan dit project klopt alles: een perfect staaltje van voorbeeldig houtgebruik’.

Gedeelde Tweede prijs:

Vier woningen te Oud Empel
Hilberink Bosch Architecten te ’s Hertogenbosch

Door de opheffing van een boerenbedrijf en de sloop van een aantal schuren kwam in het dorp Oud-Empel een unieke locatie vrij voor bebouwing. Hier verrezen villa’s in de vorm van een schuur, twee stallen en een herenhuis, met een eigen karakter, plattegrond, materialisering en positie, aansluitend op het binnendijkse karakter van het gebied. Buiten het klassiek ogende herenhuis zijn de overige, hieromheen gegroepeerde, twee stalwoningen opgetrokken door middel van een historische vertaling van een traditionele constructie van houten gebinten, verbonden door randbalken. Deze hoofddraagconstructie van donker gebeitst gelamineerd en gevingerlast hout is alom visueel in het beeld opgenomen zodat, ondanks de omvang van de woningen en het moderne karakter van het interieur, onmiskenbaar een intieme sfeer wordt opgeroepen. Daarnaast zijn in de woningen houten, zogenaamde Brettholz-vloeren, opgenomen. De laatste van de drie woningen, de kippenschuur, is een samenstel van twee volumes, beide voorzien van een traditioneel zadeldak. In de buitengevel van de stal en schuurwoningen is bewust gekozen voor een gevelbekleding in hout, als beeldbepalend element, waarmee de architecten een link leggen tussen bebouwing en de natuurlijke omgeving.

Jury: Het ontwerp van deze min of meer traditionele woonhuizen, met grote glasvlakken en mooie verhoudingen kan worden gekenschetst als modern traditionalisme. Het geeft op geheel eigen wijze invulling aan een architectonische behoefte, waarbij hout zowel constructief als visueel, in de juiste verhouding en goed gedetailleerd is toegepast. Het is daardoor een belangrijk voorbeeld voor de woningbouw in Nederland.

Gedeelde Tweede plaats

Huis EMHP te IJburg
MIR Architecten te Amsterdam

EMHP is een herenhuis van vier verdiepingen en met drie gevels aan Mattenbiesstraat in het Amsterdamse IJburg. Het huis is zo ontworpen dat het op langere termijn ook in tweeën gesplitst kan worden: een bovenwoning met een riant dakterras en een benedenwoning met tuin. Boven op de, uit betonnen systeemelementen bestaande, plintverdieping is een drie verdiepingen prefab houten constructie opgebouwd. Het EMHP huis is op straatniveau vrij gesloten, maar opent zich naar boven toe met verdiepingshoge ramen. De begane grond biedt plaats aan een entreehal en een grote woonkeuken die aan de tuin grenst, die een vide heeft naar de woonkamer op de eerste verdieping. Op de volgende verdieping bevinden zich de slaapkamers en op de laatste een speel- en studeerruimte, die grenst aan het dakterras die is opgenomen in het bouwvolume. Beweegbare panelen aan de zijgevel dienen als zonwering en ter regulering van de privacy. De houten draagconstructie vormt het ordenende principe van de plattegronden en is ontworpen op een grid van drie velden met dragende wanden en twee stabiliserende portalen van gelamineerd fineer aan weerszijden van het trappenhuis. De 12 meter lange vloerelementen van 12 cm dik gelamineerd hout overspannen in de lengterichting van het huis alle drie velden. De trap, die ook als een sculpturaal element is ingebracht, is van gelamineerd eikenhout. De gevels van het huis zijn bekleed met triplexplaten van Siberisch lariks, welke onzichtbaar zijn bevestigd met een eenvoudig kliksysteem. Er zijn extra inspanningen getroost om waterslagen, gevelroosters en de vaste houten kozijnen achter de gevelplaten “weg te detailleren”, om te komen tot een ontspannen, logische en tektonisch vanzelfsprekend geheel. Hout is zowel in het in- als ook exterieur zichtbaar gelaten als beeldbepalend element.

Volgens de jury is het EMHP huis exemplarisch voor ongekend mooie stadsarchitectuur. Het is een duidelijke exponent van het modernisme, maar heeft door het gebruik van hout toch een traditionele waarde. Consequent constructief en esthetisch hoogwaardig materiaalgebruik en architectuur zijn in dit ontwerp met elkaar verweven. Dit is een knap staaltje van particulier opdrachtgeverschap.

Eervolle vermelding

Pastoraal Centrum De Ark te Hendrik Ido Ambacht
EGM Architecten te Dordrecht

Bij de entree van nieuwbouwwijk De Volgerlanden vanuit Hendrik-Ido-Ambacht, valt het pastoraal centrum meteen op. Aan de laan van Welhorst staat een groot, kaal grijs gebouw dat aan de buitenkant nog het meeste weg heeft van een loods. Het gebouw ligt aan drie zijden in een waterpartij, waaruit de benaming De Ark is afgeleid. Het hoofdgebouw heeft een rechthoekige hoofdvorm, waarvan tweederde wordt ingenomen door de hoge kerkruimte. De buitenkant is met opzet simpel gehouden en bestaat uit lichtdoorlatende materialen. De aandacht wordt hierdoor onbewust gericht naar de binnenzijde. Eenmaal in de kerk, wordt het licht gebroken door een gordijn van lichtdoorlatende berkentriplex panelen, die het licht van buiten tempert en het interieur overdag goudgeel kleurt. ’s Avonds zet het gebouw zichzelf, afhankelijk van de gebruikte hoeveelheid licht binnen, opvallend neer als een baken van licht en rust.

Jury: Het door een sober ontwerp en bijbehorende materialisering gekenmerkte gebouw krijgt zijn diepgang en expressiviteit door het op sublieme en subtiele wijze uitnutten van de unieke eigenschappen van hout. De ark is architectonisch een prachtig gebouw. Het is anders dan alle andere projecten. Maar ontdaan van haar transparante houten vlies, verliest het interieur direct en ongenadig haar bekoring en grandeur.

Andere Top 10-projecten

Met speciale vermelding:
‘Houtgebruik to the max – Meerlaagse bouw in hout verdient navolging’

Over onderstaande twee projecten verdienen volgens de jury, ondanks dat zij net buiten de prijzen vallen, speciale aandacht. De opdrachtgevers, architecten en uitvoerende hebben bij het realiseren van de projecten de durf getoond om, tegen de stroom van heersende vooroordelen in, te geloven in de uitstekende kwalitatieve en constructieve eigenschappen van het natuurlijke materiaal hout. Zij bewijzen ook dat hout op grote schaal toe te passen is en hebben twee projecten gerealiseerd met een duurzaam imago dat staat: ‘Houtgebruik to the max’. De inzenders en projecten versterken hierdoor het imago van hout en dienen als voorbeeld voor anderen. De projecten breken een sterke lans voor het constructief gebruik van hout voor meerverdiepingenbouw in Nederland. Binnen de Houtarchitectuurprijs, stelt de jury eveneens hoge eisen aan de esthetiek van de inzendingen. Na een lange en indringende discussie heeft de jury derhalve voorrang moeten geven aan vier van de maar liefst vijfentachtig andere inzendingen, anders waren deze twee projecten zeer zeker prijswinnaars:

Malmö Hus
Tighelaar Architecten en adviseurs te Almere

Malmö Hus is een U-vormig bouwblok rondom een binnentuin, bestaande uit 52 jongeren- en 4 mindervalide woningen, 6 bedrijfsruimten en 8 ateliers. Het ontwerp is geïnspireerd op Scandinavische bouwmethoden en is opgebouwd in 5 bouwlagen. De begane grond vormt de plint van het gebouw, uitgevoerd in donker metselwerk. Op de plint staan 4 volledig houten verdiepingen, uitgevoerd in dragende massief houten panelen van Lenotec. In de buitengevel zijn deze afgewerkt met het lichte Western red cedar en vormt daarmee een contrast met de plint van donker metselwerk. Ook de liftschacht is, uniek voor Nederland, uitgevoerd in massief houten panelen, evenals de trappen. Van de prefab ribben(verdiepings)vloeren, zijn de liggers en beplating vervaardigd van gelijmde houtfineren (Kerto S en Q). Bij de eerste drie verdiepingen bepalen de balkons en kolommen van Azobé met het houten hekwerk van Bilinga het gevelbeeld van het gebouw. De vierde en bovenste verdieping springt naar voren als een verticale beëindiging van het gebouw. De woningen hebben een vrijwel vierkante plattegrond van 7,5 x 7,7 x 9 m. De Mivawoningen hebben een afmeting van 7,5 x 10,5 m. De U-vorm van het bouwblok wordt op de kop met een karakteristieke bolle gevel over de gehele hoogte uitgevoerd in houtskeletbouwelementen. Met het Malmö Hus is een divers stedelijk gebied ontwikkeld met specifieke aandacht voor duurzame aspecten, met name door het gebruik van hout als natuurlijk, recyclebaar en CO2-neutraal materiaal en de inzet hiervan binnen een industrieel, flexibel en demontabel bouwsysteem.

Novalis College Eindhoven
VrijVorm architectuur te Amsterdam

Het Novalis College aan de Sterrenlaan te Eindhoven ziet er aan de buitenzijde uit alsof het gebouw er al jaren heeft gestaan. De van gebruikte bakstenen opgetrokken buitengevels verhullen een met lokalen omsloten compact binnenplein waarvan de hoofddraagstructuur volledig is uitgewerkt in hout. De opdrachtgever, de gemeente Eindhoven, eiste het gebruik van uitsluitend duurzame materialen. De constructie moest specifiek van hout zijn. Het gebruik van hout is niet alleen beperkt gebleven tot de vele gelamineerde kolommen van vurenhout, die zowel rechthoekig alsook in ronde vorm zijn toegepast. Ook de liggers van de inpandige, rond een binnenplein golvende balkons zijn van hout. Houtskeletbouwwanden zijn toegepast over het gehele, drie verdiepingen tellende gebouw. Verder zijn de vloeren, de door de leerlingen zelf vervaardigde hekwerken, de akoestische plafondbekleding en de gebeitste Robinia puien en kozijnen van hout. Bamboe en leemstuc complementeren de natuurlijke kleurstelling van hout en dragen tezamen bij aan de gezonde leer- en werkomgeving van het gebouw.

Overige

Woonhuis Vriezenveen – zwarte sculptuur in het vlakke Nederlandse landschap
ZECC Architecten te Utrecht

Dit opmerkelijke woonobject is exemplarisch voor de transformatie van het Hollandse landschap. Historische boerderijen maken plaats voor kunstmatige boerderettes of abstracte woonhuizen, het agrarisch gebruik maakt plaats voor een recreatieve invulling van het landschap. De lange lijnen van dit modernistische woonhuis of villa, volgen de lijnen van de horizon, waarvan het woongedeelte daarboven wordt getild door een stalen constructie. Dat de woonvertrekken boven het landschap zweven is te danken aan de twee daarop gelegen 27 meter lange en maar liefst 1 meter hoge gelamineerde houten liggers. Deze dragen de, in meerdere richtingen ver uitkragende, volumes opgetrokken in houtskeletbouw. Dit is moderne, uitgebalanceerde architectuur bij de gratie van de verborgen kwaliteiten van hout.

Tuinpaviljoen De Lichtvang
Rooijakkers + Tomesen architecten te Amsterdam

Op de plek waar ooit twee schuren het beeld bepaalde van de historische kern “De Kerkebuurt” van Soest, staat nu een geheel vrij in de tuin van een woonhuis gelegen tuinpaviljoen, dat dienst doet als extra leefruimte en gastenverblijf voor de opdrachtgevers. Naar de straat en buren toe heeft het een gesloten gevel die aan de buitenzijde doorlopend in het dak is gepotdekseld met zwarte ruwhouten planken. Aan de tuinzijde wordt het paviljoen gekenschetst door een ranke open structuur. Deze heeft zijn vorm gekregen door 15 lariks houten spanten in een strak ritme van hart op hart 90 cm, die met houten pen en gatverbinding zijn verbonden aan de vloerbalken. De spanten dienen aan de lichte zijde tevens als kozijn voor het vele glas, aan de achterzijde als dragers voor een aantal boekenplanken. Voor de ramen zijn verticale lamellen van larikshout aangebracht als zonwering in de vorm van zes schuifpanelen die voor en achter elkaar langs bewogen kunnen worden, wat een enorme variatie mogelijk maakt in de lichtdoorlatendheid. Zowel in het interieur als in het ruime houten terras zijn larikshouten vloerdelen beeldbepalend.

Vier houten paraplu’s Mosea Forrum Maastricht
Bruno Albert Architecte & Associes S.C te Luik (België)/ Satijn Plus B.V. te Born

Het betreft een bijzonder project in het hart van het mooie Maastricht. Het gaat hierbij om vier houten paraplu’s welke een doorgang vormen tussen de oudste panden van deze stad, vanaf de nieuw gebouwde parkeergarage naar de Markt. Elke paraplu heeft een 15 meter hoge houten kolom van rond 600 mm verlopend naar een diameter van 180 mm. Vanaf een hoogte van 9 meter strekken zich 24 stuks baleinen (rond 160 mm) ten hemel uit en op 12 meter nog eens twee dozijn (rond 120 mm) welke de dakconstructie dragen. Elke paraplu overspant een vlak van 9 bij 9 meter, waardoor een totale overkapping 18 x 18 meter wordt gevormd. De dakconstructie wordt afgedekt met glas. De houten constructie is in vervaardigd uit vurenhout, tijdens de prefabricage is deze voorzien van ingelijmde en daarmee uit het zicht gehouden bevestigingsmiddelen, alsmede een beschermende beits en kon eenvoudig in het werk worden gehesen. De paraplu’s zijn een knap staaltje: ondanks dat het principe eerder is toegepast, blijft het zeer indrukwekkend om te aanschouwen. Licht met een warme uitstraling.

Renovatie en nieuwbouw Kasteel Geldrop
Van Wylinck Architecten te Eindhoven

De opgave bestond uit het herbestemmen van de bijgebouwen en het oprichten van een deel nieuwbouw in de vorm van een feestzaal annex ontspanningsruimte voor multifunctioneel gebruik. Dit als aanvulling op het bestaande kasteel Geldrop met kasteeltuin. De architectuur refereert aan typologie van bebouwing en de keuze van materialen aan bestaande monumenten, maar levert door een eigentijdse detaillering een verschijningsvorm op die recht doet aan de nieuw functie. De houten knikspanten van gelamineerd en gevingerlast vuren dragen aan iedere zijde een ronde stalen dwarsbalk die de eigenlijke kap, bestaande uit houten sporen en dakbeschot, optillen en onder een iets scherpere hoek kantelen. De grote glaspuien die aan een zijde het licht toelaten, worden omzoomd door fraai gedimensioneerde houten kozijnen en idem openslaande deuren, die aan de buitenzijde zijn voorzien van stalen frames waarop verticale houten geveldelen zijn aangebracht. Het lijnenspel van deze beweegbare houten elementen wordt over een daarboven gelegen glazen plint getrokken en op het dak, eveneens in houten planken dakbedekking voorgezet. Door de strakke en open detaillering ontstaat een modern maar rustgevend beeld dat in zijn tegenstelling toch passend is bij de oude pannendaken van de naast gelegen historische bebouwing.
Almere, 24 april 2008

Namens de jury Houtarchitectuurprijs 2008,

Eric D. de Munck
Secretaris