Deze prijs, die voor de vijfde keer wordt toegekend, is een initiatief van Centrum Hout en is voortgekomen uit het Actieprogramma 20% meer hout in de bouw (1995). Eén belangrijk speerpunt daarin was de bevordering van innovatieve houttoepassingen in de bouw. De Houtinnovatieprijs wil bedrijven, instellingen en ontwerpers extra stimuleren op dit punt. In aanmerking komen onder meer: technieken, productverbeteringen, bouwmethoden en innovaties. De jury was te spreken over de diversiteit en kwaliteit van de inzendingen. Zij moest echter vaststellen dat de onderbouwing en motivatie door de inzenders over het algemeen beter zou kunnen. De grote verschillen in waardering zat voornamelijk in de waardering van het innovatiegehalte en de relevantie hiervan voor de positie van hout in de bouw. Naast deze twee aspecten heeft de jury de inzendingen beoordeeld op de acceptatie door de markt, economisch perspectief en milieuaspecten. Uit de twaalf aanmeldingen honoreerde de jury er vier met een nominatie. Aan de genomineerden is vervolgens een derde, tweede en eerste plaats toegekend, alsmede een eervolle vermelding.

De jury bestond uit: Frans Bijlaard, hoogleraar TU Delft, faculteit Civiele Techniek, vakgroep Staal- en houtconstructies; Nico Hendriks, emeritus-hoogleraar TU Eindhoven, faculteit Bouwkunde en directeur BDA Groep B.V.; Jack de Leeuw, algemeen directeur SBR te Rotterdam; voorzitter Jos Lichtenberg, hoogleraar TU Eindhoven, faculteit Bouwkunde, oprichter van A+ en Innobuild, voorzitter van de stichting Slimbouwen en hoofdredacteur van Bouw IQ. Jurysecretaris was Eric D. de Munck, teamleider Centrum Hout.

Houtinnovatieprijs 2008

1e Prijs

Pyrostone
Pyrostona B.V. te Zeist

Pyrostona B.V. heeft het product ’Pyrostone’ ontwikkeld voor toepassing in brandwerende deuren en ramen volgens Norm EN-NEN 1634.1. Deze Europese norm is zwaarder dan de oude NEN norm 6069. Mede hierdoor zijn de huidige brandwerende binnen- en buitendeuren aanzienlijk dikker en zwaarder geworden. Huidige deuren (afmeting 93 x 231,5 cm) wegen, niet zelden ca.80 kg en zijn moeilijk af te hangen door het gewicht en het aangepaste hang- en sluitwerk. Ook zijn zij vrij kostbaar door productie in aparte productielijnen. Bovendien zijn de testresultaten bij brand nog steeds verre van optimaal. De vinding van de heer Wijnveld is erop gericht om weer terug te gaan naar een deur van 40 mm, weer gebruik te kunnen maken van naaldhout, glasopeningen eenvoudiger aan te kunnen brengen (door minder opschuimende materialen) en door gunstige prestaties bij brandwerendheidstesten de mogelijkheid te creëren tot 15% grotere deuren te kunnen produceren die nog steeds aan de eisen (30 en 60 minuten brandwerendheid) voldoen.

De jury vindt Pyrostone een duidelijk voorbeeld van een innovatie: simpel, doch doeltreffend. De vinding is een oplossing van een bekend probleem, nl. kromtrekkende deuren bij brand, waardoor kieren ontstaan die de brandwerendheid ernstig belemmeren. Door de vinding kan worden teruggekeerd naar dunnere en lichtere deuren, hetgeen de arbeidsomstandigheden verbetert, transportkosten beperkt en problemen met het afhangen van deuren vermindert. Hierdoor zal de marktpositie van de houten deur behouden kunnen blijven.

2e Prijs

Malmö Hus: Volledige hout(skelet)bouw op hoog niveau
De Alliantie Ontwikkeling te Huizen en Kingma Bouw te Lelystad

De Alliantie Ontwikkeling uit Huizen ontwikkelde het Malmö Hus in opdracht van de Alliantie Flevoland en heeft uit het oogpunt van de kosten en het milieu, gekozen voor een snelle en bijzondere bouwmethode: in hout. Het door Kingma Bouw BV te Lelystad gebouwde complex bestaat uit vier lagen houtconstructiebouw met een combinatie van traditionele HSB elementen en massieve houtbouw. Hierin zijn 56 houtskeletbouw appartementen voor jongeren (waarvan vier woningen voor minder validen), 6 bedrijfsruimten en 8 ateliers gesitueerd.
De woningen hebben een beukmaat van 7,5 meter, waardoor een grote indelingsvrijheid ontstaat, die een flexibel gebruik bevordert. Het trappenhuis is van hout, inclusief de trap en de dragende houten galerij en balkonconstructie. Uniek in het Malmö Hus is de toepassing van een houten liftkoker, die mogelijk werd doordat de horizontale (wind)krachten niet, zoals gebruikelijk, worden opgevangen door trappenhuis en liftkern maar snel en volledig via dwarswanden van twee verdiepingen hoog naar de fundering worden afgevoerd.
Groot knelpunt bij ontwerp en uitvoering van hoogbouw (in hout) is dat de constructie vraagt om een zo stijf mogelijk casco en de geluidstechnische eisen vragen om een zo slap mogelijke constructie. Op basis van in de praktijk gemeten constructieve en geluidstechnische waarden is aangetoond dat met nieuwe inzichten, vier lagen houtconstructiebouw aantoonbaar mogelijk is. Deze bouwfysische uitdaging kon ondermeer worden aangegaan door de dragende, woningscheidende wanden uiteindelijk uit te voeren in Lenotec (kruislings verlijmde massief houten panelen van 115 mm dik). Voor de vloerelementen is gebruik gemaakt van prefab ribvloeren van Kerto, die door middel van oplegrubbers op de wanden liggen. Om op de bovenste verdieping te komen tot een indeling van 7,5 x 9 m1 (in plaats van 7,5 x 7,5 m1), is gebruik gemaakt van een uitkragend vloerpaneel. Om onder het overstek van 1,5 m1 kolommen te vermijden zijn de vloerpanelen door middel van een 1 meter lange houten houtdraadschroeven (of zijn het draadeinden?) aan de bovenstaande massief houten wanden opgehangen. Uit milieuoogpunt kan gesteld worden dat houtbouwprojecten als het Malmö Hus een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van het broeikaseffect door het vast leggen van grote hoeveelheden CO2 er door toepassing van hout een aanzienlijke gewichtsbesparing kan worden gerealiseerd. Voorts sluit de toepassing goed aan bij het Cradle to Cradle principe.

De jury prijst tenslotte de durf van ontwikkelaar en uitvoerende partij die zij met dit hoogbouwproject in hout hebben getoond en ziet de innovatie met name in de deur die met de realisatie van het Malmö Hus wordt opengezet voor meer hoogbouw projecten van deze omvang: het Malmö Hus toont aan dat bouwmuren van hout in een dergelijk hoogbouw mogelijk zijn waardoor de concurrentiepositie van hout ten opzichte van traditionele hoogbouwmaterialen versterkt is.

3e prijs

Bouwmethode van ecologisch, gezonde en commercieel verantwoorde woningbouw.
M III Architecten te Rijswijk

De jury waardeert met name de principiële, interdisciplinaire en daarmee vernieuwende aanpak van dit architectenbureau om te komen tot een bouwmethode die ecologisch verantwoord is, borg staat voor een gezond binnenklimaat en bovendien concurrerend is ten opzichte van vergelijkbare traditionele bouwmethoden. Om dit te bereiken moesten alle onderdelen van de bouw en het bouwproces onder de loep worden genomen en herontwikkeld binnen een jarenlange pre-engineeringsfase van architect, vakspecialisten en onderaannemers. Uiteindelijk werd hiervoor speciaal een coöperatie opgericht die dient als kennis- en uitvoeringsplatform. De ontstane kennis van bouwen, ontwerpen en produceren van bouwelementen en elektro(tech)nische en werkbouwkundige installatie word blijvend aangevuld met detailonderzoeken door de TU Delft. Met de ontwikkelde kennis is een bouwsysteem ontwikkeld waarin hout een cruciale rol speelt, omdat dit volgens de inzenders het enige materiaal is dat voldoet aan het cradle to cradle principe en voldoende waarborgen biedt op een gezond binnenmilieu en een hoge brandveiligheid. De industriële, flexibele en demontabele (IFD) bouwmethode gaat uit van een dragende houten bouwkern, die basis is voor zoveel ontwerpvrijheid dat starterwoningen, rijtjeshuizen, gestapelde appartementen of villa’s allen tot de mogelijkheden behoren. Het geheel, inclusief ondermeer de gestekkerde installatie in holle leidingruimten, de gedeuvelde houten verdiepingsvloer en goede energieprestatie van de Q-woning leiden uiteindelijk tot een aantrekkelijke, duurzame bouwmethode in hout die concurrerend is met bestaande bouwmethoden. Doordat deze houtconstructiemethode inmiddels het nodige vertrouwen heeft weten te winnen van diverse veelal sceptische opdrachtgevers beoordeelt de jury de kansen
voor een toename van het houtgebruik als zeer positief.

Eervolle vermelding

Dragend, lichtgewicht wandpaneel bestaande uit hout en EPS
Technische Universiteit Eindhoven

Het slimme ontwerp van een lichtgewicht wandpaneel, dat door studente Wendy Seijkers is ontwikkeld aan de TU Eindhoven, bestaande uit I-vormige stijlen bestaande uit hout, hardboard en EPS oogstte de nodige waardering van de jury. De stijlen worden in de zwakke as gesteund door EPS plaat met aan beiden zijden een spaanplaat (houtvezelplaat?) van
8 mm. Door deze opbouw is het wandpaneel met een totale dikte van maximaal 165 mm en een gewicht van 18 kg/m2 in staat om als dragend binnenspouwblad, woningscheidende wand of scheidingswand te fungeren en tevens te voldoen aan geluidsisolerende en thermische comfort eisen van het bouwbesluit, zonder dat condensatie in de wand optreed. Experimenteel onderzoek toonde aan dat het wandpaneel ook ruim voldoet aan de constructieve eisen. Het ultra lichte systeem blijkt verrassend sterk te zijn. Een proefproject toonde aan dat door middel van goed detailleren de assemblage zeer snel kan verlopen. De bijdrage van dit wandpaneel aan een toename in het houtgebruik wordt door de jury echter betwijfeld. Naar verwachting zal met name de marktadoptie een hindernis vormen. Desondanks wil de jury deze onconventionele benadering voor de ontwikkeling van een lichtgewicht, sterk, industrieel te vervaardigen, flexibel inzetbaar wandproduct met hout als uitgangsmateriaal niet onvermeld laten en daarom belonen met een eervolle vermelding.

De overige inzendingen

Thermospan Mantelsteen - eenvoudige detaillering voor meervoudige kwaliteit -
Box Architecten te De Bilt

De toepassing van een mantelsteen, als alternatief voor de spouwmuur, is volgens de jury niet vernieuwend, ook al wordt hiervoor als basisgrondstof gerecycled afvalhout gebruikt. Vraag is ook of een mogelijke grootschalige toepassing van deze mantelsteen niet ten koste gaat van de grondstofvoorziening voor de productie van reeds bestaande houtproducten, als bijvoorbeeld spaanplaat.

Rubruko Klik-kozijn
Rubruko te Venlo

De jury vind de ontwikkeling van dit nastel binnendeurkozijn voor toepassing in een willekeurige wandopbouw goed passen binnen het streven om zoveel mogelijk (schade gevoelige) eindproducten in te brengen in de afbouwfase. Zij twijfelt echter aan de toepassing ervan op enige schaal, anders dan binnen de particuliere sector.

Constructie en bekleding integraal van steigerplanken
Maurer United Architects te Maastricht

De vormgeving en benadering van de door dit architectenbureau ingediende project lijkt op basis van het ingezonden materiaal vernieuwend, maar volgens de jury is er weinig kans op repetitie en daarmee wordt niet voldaan aan de uitgangspunten om voor een prijs in aanmerking te komen.

Tinga Flexx®, verstelbaar scharnier
Tinga Deuren & Ramen te Winsum (Fr)

Het concept voor dit slimme, verstelbare scharnier voor het eenvoudig nastellen van (buiten)deuren is wellicht vernieuwend, maar lost slechts de behoefte van nastellen in een richting op.

Laag energie kozijn ’Passiefkozijnen’
Timmerfabriek Overbeek te Haaksbergen

Het door timmerfabriek Overbeek ontwikkelde, goed gedetailleerde en geïsoleerde kozijnconcept is een welkome bijdrage aan het oplossen van koudebruggen in gevel. Met name in de passiefhuis-benadering. Het toepassen van een geïsoleerd kozijnprofiel is echter niet nieuw.

Houten verkeersbruggen – blokverlijmd en pragmatisch gedetailleerd
De Zwarte Hond en InVraPlus te Rotterdam

Prijzenswaardig is het dat een familie van 10 mooi vormgeven verkeersbruggen hun basis hebben in een houtconstructie. De uitvoering en detaillering riep bij de jury echter te veel vraagtekens op om de inzending te kunnen nomineren.

Houten bouwhek
Origins Architecten te Rotterdam

Dit onconventionele ontwerp voor een semipermanente bouwafscheiding oogstte waardering bij de juryleden door het mooie ontwerp en de filosofie dat de bouwplaats een theater is dat permanent het bekijken waard is en daarom niet weggestopt moet worden achter een afscheiding. De jury ziet de inzending veeleer als kunstwerk dan als een innovatieve toepassing van hout en voorziet weinig commerciële kansen. Het basisidee had zelfs nog verder doorgezet kunnen worden “door in het bouwhek een tribune te integreren”.

Vernieuwd geïsoleerd transparant architectonisch schuifraamsysteem horizonverbredend
De Kock van Gelder Groep bv te Beneden-Leeuwen

Dit Slim Slide® schuifraam is een prachtig slank vormgegeven kozijnsysteem met veel lichtopbrengst. Maar zoals de titel al vermeld is het een doorontwikkeling van een schuifraam dat al jarenlang succesvol door deze producent in de markt is gezet en de vernieuwingen daarbinnen zijn slechts zeer indirect gerelateerd aan het product hout.

Almere, 24 april 2008

Namens de jury Houtinnovatieprijs 2008,

Eric. D. de Munck,
secretaris Houtprijs 2008